Machteloosheid wordt in Nederland gepresenteerd als deugd. Alsof afzijdigheid gelijkstaat aan wijsheid, en uitstel aan beschaving. Maar wie niets kiest, kiest ook. Alleen laat hij de gevolgen liever door anderen dragen.
Nederland en de luxe van machteloosheid
Nederland houdt van moraal omdat moraal goedkoop is. Het vereist geen spierkracht geen consequenties geen offers die voelbaar zijn buiten de vergadertafel. Moraal is taal en taal is onze nationale grondstof. We formuleren scherp veroordelen luid en handelen zacht. Dat heet dan beschaving.
In internationale politiek is beschaving zonder macht echter geen deugd maar een hobby. Een luxe die alleen bestaat zolang anderen bereid zijn het vuile werk te doen. Nederland leeft al decennia in die comfortabele schaduw. Veilig onder een Amerikaans schild moreel superieur in eigen beleving en structureel afwezig waar het erop aankomt.
We spreken over Oekraïne alsof woorden tanks zijn. We spreken over China alsof handel een detail is. We spreken over migratie alsof het losstaat van oorlog energie en demografie. Alles wordt geframed als los incident terwijl het in werkelijkheid één doorlopend verhaal is. Macht wordt elders georganiseerd. De gevolgen landen hier.
Dat is geen toeval. Het is een keuze. Een keuze om geopolitiek te reduceren tot ethiek en ethiek tot zelfbeeld. Nederland ziet zichzelf graag als gidsland maar vergeet dat gidsen alleen worden gevolgd als ze weten waar ze heen gaan en over middelen beschikken om daar te komen.
Wie goed kijkt ziet dat we geen strategie hebben maar voorkeuren. Geen lange termijn maar morele impulsen. We reageren op gebeurtenissen alsof ze ons overkomen in plaats van alsof ze voorspelbaar waren. Dat maakt beleid niet humaan maar naïef. En naïviteit is in de internationale orde zelden onschuldig.
Neem defensie. Jarenlang verwaarloosd want oorlog was iets uit het verleden of iets voor anderen. Nu wordt er ineens gesproken over herbewapening maar zonder mentale omslag. Alsof geld alleen voldoende is. Alsof macht geen cultuur vereist. Alsof afschrikking ontstaat uit intenties.
Neem energie. We sloten bronnen af zonder alternatieven te bouwen en noemden dat vooruitgang. Toen de rekening kwam noemden we het pech. Sancties werden gepresenteerd als morele noodzaak maar de kosten werden sociaal gespreid terwijl de besluiten ideologisch geconcentreerd bleven. Dat is geen solidariteit. Dat is asymmetrie.
En ondertussen blijft Nederland doen alsof afhankelijkheid geen probleem is zolang het goed voelt. Afhankelijk van buitenlandse energie buitenlandse productie buitenlandse veiligheid. Dat heet dan internationale samenwerking. In werkelijkheid is het uitgestelde confrontatie met de vraag wie er beslist wanneer belangen botsen.
Wat hier ontbreekt is niet empathie maar volwassenheid. De erkenning dat waarden alleen standhouden als ze worden beschermd door macht. Dat vrijheid geen vanzelfsprekend exportproduct is maar een kwetsbaar systeem dat onderhoud vergt. En dat landen die weigeren hun belangen te definiëren uiteindelijk de belangen van anderen uitvoeren.
Sommige landen begrijpen dit intuïtief. Ze spreken minder maar handelen meer. Ze worden verguisd in Europese kranten maar serieus genomen in echte onderhandelingen. Niet omdat ze aardiger zijn maar omdat ze hun positie kennen en verdedigen zonder schaamte.
Nederland daarentegen verwart bescheidenheid met onzichtbaarheid en noemt dat deugd. Maar wie zichzelf structureel wegcijfert eindigt niet als moreel kompas maar als speelbal. En speelballen mogen applaudisseren maar ze bepalen het spel niet.
Misschien is dat de kern van het probleem. We willen gelijk hebben zonder verantwoordelijkheid. Invloed zonder macht. Morele helderheid zonder risico. Maar geopolitiek is geen debatclub. Het is geen moreel seminar. Het is een arena waarin wie niet kiest gekozen wordt.
Wie dat benoemt wordt al snel verdacht gemaakt. Te hard te realistisch te weinig Europees te weinig fijngevoelig. Maar gevoeligheid zonder ruggengraat is sentiment. En sentiment beschermt geen grenzen geen economie geen samenleving.
Nederland hoeft niet harder te worden. Het moet serieuzer worden. Minder taal meer richting. Minder intenties meer uitvoering. Pas dan wordt moraal weer iets dat gewicht heeft in plaats van iets wat vooral goed klinkt.
Pim Boelen